Yayın Yoluyla Kişilik Haklarına Saldırı Nedeniyle Tazminat

Yayın Yoluyla Kişilik Haklarına Saldırı Nedeniyle Tazminat Davası

Bir yayının hukuka, genel ahlaka ve kişilik haklarına aykırı olması durumunda hukuka aykırılık unsuru oluşur ve zarar gören kişi tazminat talep edebilir. Kişilik haklarına ilişkin tazminat davası açılabilmesi için haksız fiil, zarar, illiyet bağı ve kusur şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

Bu davalar genellikle basın, televizyon, gazete veya internet yayınları aracılığıyla yapılan kişilik hakları ihlallerinden kaynaklanmaktadır. Yayın yoluyla yapılan ihlaller geniş kitlelere ulaştığı için mağdur üzerinde ciddi manevi sonuçlar doğurabilmektedir.

1. Yayın Yoluyla Kişilik Haklarına Saldırı Nedeniyle Tazminat

Bir yayının hukuka aykırı olması halinde zarar gören kişi maddi veya manevi tazminat talep edebilir. Bu tür davalarda tazminat talep edilebilmesi için bazı temel şartların bulunması gerekir.

• Haksız Fiil: Eylemin hukuka aykırı olması ve başkasına zarar vermesi gerekir.
• Zarar: Kişinin maddi veya manevi bir zarara uğramış olması gerekir.
• İlliyet Bağı: Zarar ile eylem arasında doğrudan neden-sonuç ilişkisi bulunmalıdır.
• Kusur: İhlalin genellikle kasıt veya ihmal sonucu gerçekleşmiş olması gerekir.

Bu davalar Asliye Hukuk Mahkemesi görev alanına girmektedir.

Yetkili mahkeme ise şu yerlerden biri olabilir:

• Haksız fiilin işlendiği yer
• Zararın meydana geldiği yer
• Zarar görenin yerleşim yeri

Tazminat davası açma hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halükarda fiilin gerçekleşmesinden itibaren 10 yıl içinde kullanılmalıdır.

2. Yayın Yoluyla Kişilik Haklarının İhlali Nedeniyle Manevi Tazminat Davası

Basın ve medya aracılığıyla yapılan kişilik hakları ihlalleri geniş kitlelere ulaştığı için mağdur üzerinde daha ağır manevi etkiler yaratabilmektedir.

Manevi tazminatın amacı cezalandırmak veya zenginleşme sağlamak değildir. Amaç, kişinin manevi dünyasında meydana gelen zararın bir ölçüde giderilmesidir.

Hakim manevi tazminat miktarını belirlerken şu kriterleri dikkate almaktadır:

• Tarafların sosyal ve ekonomik durumu
• İhlalin gerçekleştiği yayın organı
• İhlalin kapsamı ve etkisi

Hakim ayrıca manevi tazminat dışında şu kararlara da hükmedebilir:

• Saldırıyı kınayan karar verilmesi
• Kararın yayımlanması
• Tekzip (cevap ve düzeltme) yayımlanması

3. Kişilik Hakları Nelerdir?

Kişilik hakları bireyin doğuştan sahip olduğu, devredilemez ve vazgeçilemez nitelikteki temel haklardır.

Bu haklar mutlak haklar olup herkese karşı ileri sürülebilir ve hukuk düzeni tarafından korunmaktadır.

Kişilik hakları kapsamında değerlendirilen bazı değerler şunlardır:

• Onur, şeref ve haysiyet
• Özel hayatın gizliliği
• Toplumsal itibar
• İsim ve kimlik üzerindeki haklar
• Din ve vicdan özgürlüğü

Kişilik haklarına yapılan saldırılar, hukuka uygunluk nedenleri bulunmadıkça hukuka aykırı kabul edilir.

4. Basın Özgürlüğü Nedir?

Basın özgürlüğü; medyanın haber yapma, bilgi yayma ve düşünceyi ifade etme konularında bağımsız şekilde faaliyet göstermesini ifade eden temel bir özgürlüktür.

Türkiye’de basın özgürlüğü Anayasa madde 28 ve 5187 sayılı Basın Kanunu ile güvence altına alınmıştır.

Basın özgürlüğü sınırsız değildir ve bazı durumlarda sınırlandırılabilir.

Basın özgürlüğünün sınırları:

• Başkalarının şöhret ve haklarının korunması
• Milli güvenlik
• Kamu düzeni
• Devlet sırlarının korunması
• Yargı otoritesinin korunması

5. Basın Yayın Yoluyla Kişilik Hakları İhlal Edilebilir Mi?

Basın özgürlüğü sınırsız bir hak değildir. Bu nedenle basın yayın yoluyla kişilik haklarının ihlal edilmesi mümkündür.

Örneğin aşağıdaki durumlar kişilik haklarına saldırı oluşturabilir:

• Hakaret içeren haberler
• İftira niteliğindeki yayınlar
• Yanıltıcı veya gerçek dışı bilgiler
• Özel hayatın izinsiz yayınlanması

Bu gibi durumlarda ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasındaki denge gözetilmelidir.

6. Kişilik Haklarının İhlalinde Hukuka Uygunluk Nedenleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’na göre kişilik haklarına yapılan saldırılar bazı durumlarda hukuka uygun kabul edilebilir.

Hukuka uygunluk nedenleri şunlardır:

• Zarar görenin rızası
• Daha üstün nitelikte kamu yararı
• Kanunun verdiği yetkinin kullanılması

Yargıtay uygulamasına göre basın yayın faaliyetlerinde şu dört ölçüt aranır:

• Haber gerçek olmalıdır
• Haber güncel olmalıdır
• Kamusal yarar bulunmalıdır
• Öz ile biçim arasında denge olmalıdır

7. Basın Yayın Yoluyla Kişilik Haklarının İhlali

Günümüzde basın faaliyetleri yalnızca gazete ve televizyonla sınırlı değildir. İnternet haber siteleri ve sosyal medya da basın faaliyetlerinin bir parçası haline gelmiştir.

Bu nedenle basın yayın yoluyla yapılan ihlaller çok daha geniş kitlelere ulaşabilmektedir.

Kişilik haklarının ihlali halinde başvurulabilecek hukuki yollar şunlardır:

• Saldırının durdurulması davası
• Saldırının önlenmesi davası
• Hukuka aykırılığın tespiti
• Maddi ve manevi tazminat talebi

8. Basın Yayın Yoluyla Kişilik Haklarının İhlali Durumunda Tazminat

Türk Borçlar Kanunu ve Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kişilik haklarının ihlali halinde tazminat talep edilebilir.

Mahkeme tarafından hükmedilebilecek sonuçlar şunlardır:

• Manevi tazminat
• Saldırıyı kınayan karar
• Kararın yayımlanması
• Tekzip yayımlanması
• Erişim engellenmesi veya içerik kaldırılması

İnternet yayınları bakımından 5651 sayılı Kanun uyarınca erişimin engellenmesi veya içeriğin kaldırılması talebi Sulh Ceza Hakimliğinden istenebilmektedir.

9. Yayın Yoluyla Kişilik Haklarına Saldırı Nedeniyle Tazminat Yargı Kararları

Yargıtay, basın yoluyla yapılan yayınları değerlendirirken gerçeklik, güncellik, kamu yararı ve öz-biçim dengesi kriterlerini dikkate almaktadır.

• Delilsiz İddialar: Maddi olgulara dayanmayan ithamlar kişilik haklarına saldırı kabul edilmiştir.
• Gerçekliği Kanıtlanmamış Yayınlar: Televizyon programlarında gerçekliği ispatlanmamış iddialar nedeniyle tazminat sorumluluğu doğabileceği belirtilmiştir.
• Eleştiri Sınırları: Görünür gerçekliğe dayanan eleştiriler hukuka uygun kabul edilebilir.
• Siyasilere Yönelik Eleştiriler: Siyasetçilere yönelik eleştirilerin sınırlarının daha geniş olduğu kabul edilmektedir.