Süresiz Nafaka Kaldırıldı mı? Ne zaman yürürlüğe girecek?

Kararın özü şudur: Anayasa Mahkemesi “yoksulluk nafakası mutlaka süreli olmalıdır” demiyor. Mahkeme, herkes için kendiliğinden işleyen kategorik bir süresizlik yerine, hâkimin nafakanın süresini somut olayın özelliklerine göre belirleyebileceği açık, öngörülebilir ve dengeli bir yasal çerçeve kurulmasını istiyor. Süresiz nafaka bütünüyle ortadan kalkmıyor; fakat artık kuralın otomatik sonucu olmayacak.

Bu makalede kararın künyesini, gerekçesini, Yargıtay uygulamasıyla ilişkisini, mevcut ve görülmekte olan davalara etkisini, nafakanın kaldırılması ve artırılması davalarını ve yasama organından beklenen yeni düzenlemeyi ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Anayasa Mahkemesi Kararının Künyesi (E.2025/156, K.2026/131)

Karar 4 Haziran 2026’da verildi, gerekçesiyle birlikte 30 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı. İptal hükmü oyçokluğuyla, yürürlüğün ertelenmesi ise oybirliğiyle kabul edildi.

İlk inceleme 10 Temmuz 2025’te yapıldı ve dosyada eksiklik bulunmadığından esasa geçildi. Raportör Elif Çelikdemir Ankıtcı’dır.

Aynı Aile Mahkemesinin daha önceki bir başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 27 Mart 2025 tarihli E.2025/91, K.2025/82 sayılı kararıyla yetkisizlik nedeniyle reddedilmişti. O dosya bir nafaka artırım ve kaldırma davasıydı; Mahkeme, TMK m.175’in bu tür davalarda uygulanacak kural olmadığını tespit etti (AYM 2025/82). Bu ayrıntı, aşağıda mevcut nafakalar bakımından önem taşıyor.

Yoksulluk Nafakası Nedir? TMK m.175’in Şartları

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, diğer eşin mali gücü oranında yapılan düzenli ödemedir. İptalden önceki metin şöyledir:

Bu metinden dört şart çıkar:

• Talep: Nafakaya hâkim kendiliğinden hükmedemez; eşin talep etmesi gerekir. Talep boşanma davasında ya da boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla (TMK m.178) ileri sürülebilir.
• Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme: Yoksulluk ile boşanma arasında illiyet bağı aranır.
• Kusur: Talep eden eşin kusuru diğerinden daha ağır olmamalıdır. Eşit kusurlu eş de nafaka isteyebilir.
• Mali güç: Nafaka, yükümlünün ödeme gücüyle orantılı belirlenir. Yükümlünün kusurlu olması gerekmez.

Yoksulluk kavramı: Kanun yoksulluğu tanımlamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.10.1998 tarihli, 1998/2-656 E., 1998/688 K. sayılı kararından bu yana yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi zorunlu giderleri karşılayacak geliri olmayan kişi yoksul kabul edilir. Anayasa Mahkemesi de bu tanımı kararına almıştır.

Asgari ücret düzeyinde gelir tek başına nafakayı engellemez. Yargıtay HGK’nın 2017/2-1584 E., 2018/503 K. sayılı kararı bu yöndedir. Buna karşılık öğretmen gibi sürekli ve yeterli geliri olan ya da geliri karşı tarafa denk olan eş bakımından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi nafakayı bozmaktadır.

Butlan hâli: TMK m.158/2 uyarınca evlenmenin butlanına karar verildiğinde nafakaya ilişkin boşanma hükümleri uygulanır. Dolayısıyla yoksulluk nafakası butlan hâlinde de istenebilir ve iptal kararı bu hâli de etkiler.

“Süresiz Olarak” İbaresinin Tarihçesi: 1926’dan 2026’ya

Türk hukukunda yoksulluk nafakası başlangıçta süreliydi. Süresizlik 1988’de getirildi ve 2001’de Türk Medeni Kanunu’na aynen aktarıldı.

Anayasa Mahkemesi kararında 4721 sayılı Kanun’un 175. maddesinin gerekçesine de değinir. Gerekçeye göre madde, önceki kanun metni sadeleştirilerek aynen alınmıştır. Yani süresizlik, 2001 reformunda yeniden tartışılmış bir tercih değil, 1988 değişikliğinin devamıdır.

Yargıtay Uygulaması: “İsteyebilir” Neden “Süresiz Verilmek Zorundadır” Diye Okundu?

Kanun “hâkim süresiz nafakaya hükmeder” dememiştir. Metin, yoksulluğa düşecek eşin “süresiz olarak nafaka isteyebilir” olduğunu söyler. Yani kural bir talep imkânı tanır; her durumda süresiz nafaka verilmesini emreden açık bir hüküm içermez.

Buna rağmen yerleşik uygulama ibareyi emredici kabul etti. Anayasa Mahkemesinin tespitine göre bu uygulamada:

• Hâkime nafakanın süresi bakımından takdir yetkisi tanınmadığı,
• Sürenin somut olayın özelliklerine veya haklı sebeplere göre belirlenemeyeceği,
• Nafakanın belirli bir süreyle sınırlandırılmasının kanuna açıkça aykırılık oluşturacağı kabul edilmiştir.

Mahkeme bu yaklaşıma örnek olarak Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.12.2017 tarihli, E.2016/8859, K.2017/14407 sayılı kararını gösterir (parag. 29).

Sonuç olarak uygulamada süresiz nafaka kural hâline geldi. Nafaka ancak TMK m.176/3’teki sınırlı sebeplerle kaldırılabildi: alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürme hâlinde ise mahkeme kararıyla.

AYM’nin Önceki Kararları: 2012’deki Ret Kararından 2026’daki İptale

Anayasa Mahkemesi aynı ibareyi 2012’de Anayasa’ya uygun bulmuştu. 2026 kararı bu nedenle bir içtihat değişikliğidir.

2012 kararı: Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi, daha önce hükmedilen nafakanın kaldırılması davasında ibarenin AY m.2, 10 ve 41’e aykırılığını ileri sürmüştü (AYM 2012/72). Anayasa Mahkemesi süresizliği sosyal hukuk devleti ilkesinin bir gereği saydı ve kuralın her durumda süresiz nafaka verilmesini zorunlu kılmadığını değerlendirdi.

10 yıllık yasak: AY m.152/son ve 6216 sayılı Kanun m.41/1 uyarınca, esastan verilen bir kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 10 yıl geçmeden aynı hüküm için yeniden itiraz yoluna gidilemez. 2012 kararı 26.06.2012’de yayımlandığından Ankara 5. Aile Mahkemesinin 2015’teki başvurusu bu nedenle reddedildi. Yasak Haziran 2022’de sona erdi.

2026’daki değişim: Mahkeme bu kez 2012 gerekçesini açıkça anarak, o karardan sonra da uygulamanın ibareyi emredici okumaya devam ettiğini tespit etti (parag. 28-29). Yani sorun, kuralın kâğıt üzerindeki olası anlamından çok, fiilen nasıl uygulandığı üzerinden yeniden değerlendirildi.

AYM’nin Gerekçesi: Hukuk Devleti, Devletin Pozitif Yükümlülüğü ve Maddi-Manevi Varlık (AY m.2, 5, 17)

Mahkeme kuralı Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırı buldu. Gerekçenin omurgası, çatışan haklar arasında devletin kurması gereken makul dengedir.

• Nafakanın amacı meşru: Yoksulluk nafakası, geçimini sağlayamayacak eşin maddi ve manevi varlığını korur. Ağır kusuru olmayan eşe evlilikten doğan dayanışma yükümlülüğü çerçevesinde bir süre parasal katkı beklenebilir (parag. 30).
• Kategorik süresizlik orantısız: Bu yükümlülüğün hiçbir ölçüt olmaksızın kategorik olarak süresiz öngörülmesi, kusurlu olması dahi gerekmeyen borçlu için ağır bir külfettir. Borçlunun ömür boyu evliliğin sonuçlarına bağlı kalması, ruhsal, ekonomik ve sosyal bütünlüğünü olumsuz etkiler (parag. 30).
• Çözüm, hâkime ölçütlü takdir yetkisi: Nafaka kural olarak belirli süreyle sınırlandırılabilmeli; bazı durumlarda alacaklı lehine uzatılarak ömür boyu da verilebilmelidir. Hâkim süreyi şu unsurlara göre belirleyebilmelidir (parag. 31):
  • Evliliğin süresi,
  • Nafaka alacaklısı eşin yaşı,
  • Eğitim ve sağlık durumu,
  • Ekonomik ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla karşılayabilme kapasitesi.
• Kriterler kanunda yer almalı: Mahkemeye göre süresiz nafakayı gerektiren hâllere ilişkin kriterlerin de kuralda açık ve net biçimde yer alması kaçınılmazdır (parag. 31). Her koşulda süresiz nafaka isteme imkânı, devletin AY m.5 ve 17’den doğan pozitif yükümlülüğüyle bağdaşmaz (parag. 32-33).

Karşılaştırmalı Hukukta Boşanma Sonrası Nafakanın Süresi

Anayasa Mahkemesi, karşılaştırmalı hukukta nafakanın süresi bakımından tek bir model olmadığını tespit eder (parag. 6-9). Kararda yer alan örnekler şöyledir:

Değerlendirmemiz: Sorun Kanunda mıydı, Yorumda mı?

Kanaatimizce kararın en dikkat çekici yönü şudur: Sorun, kanun metninin hâkimi mutlaka ömür boyu nafakaya mahkûm etmesinden çok, “süresiz olarak nafaka isteyebilir” ibaresinin yargı uygulamasında “süresiz nafaka verilmek zorundadır” şeklinde okunmasından kaynaklanıyordu.

Kanun koyucu “süresiz nafakaya hükmedilir” dememiştir. “İsteyebilir” ibaresi, yoksulluğa düşen eşe süresiz nafaka talep etme imkânı tanır; hâkimin bu talebi her durumda aynen kabul etmesini emretmez. Talep edilen ile hükmedilen arasındaki bu mesafe, hâkimin takdirine ayrılmış bir alan olarak okunabilirdi.

Bu nedenle mesele, iptalden önce de kanuna uygun ve amaçsal bir yorumla önemli ölçüde çözülebilirdi. TMK m.4’teki hakkaniyet ölçüsü ve TMK m.176’daki “durumun gerekleri” ifadesi bu yoruma elverişliydi.

İptal Kararı Ne Zaman Yürürlüğe Girecek? (30 Haziran 2027)

İptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek. Mahkeme, ibarenin hemen yürürlükten kalkmasının kamu yararını ihlal edecek bir hukuki boşluk yaratacağını değerlendirdi ve dokuz aylık süre tanıdı (parag. 34-35).

Ara dönemde ne olacak? 30 Haziran 2027’ye kadar TMK m.175/1 mevcut hâliyle yürürlükte kalır ve mahkemeler süresiz nafakaya hükmetmeye devam edebilir. Ertelenmiş iptal kararlarında ara dönemde normun görülmekte olan davalarda uygulanıp uygulanamayacağı öğretide tartışmalıdır.

Kanun çıkmazsa ne olur? TBMM süreyi kullanmazsa 30 Haziran 2027’de ibare metinden düşer. Madde “…geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir” şeklinde okunur ve süre konusunda sessiz kalır. Bu durumda süreyi, AYM gerekçesindeki ölçütler ve TMK m.4’teki hakkaniyet ilkesi ışığında hâkim belirleyecektir.

Mevcut Süresiz Nafakalar Ne Olacak? Kesinleşmiş Kararlara Etkisi

Kesinleşmiş kararlarla bağlanan süresiz nafakalar, iptal kararı nedeniyle kendiliğinden sona ermeyecek. AY m.153/5 uyarınca iptal kararları geriye yürümez ve kararda mevcut nafakaları topluca sona erdiren bir hüküm yoktur.

İptal kararı tek başına kaldırma sebebi değildir. Anayasa Mahkemesinin 2025/82 sayılı kararı burada belirleyicidir: TMK m.175, boşanma davasında veya TMK m.178’e göre bir yıl içinde açılan bağımsız nafaka davasında uygulanır. Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davaları ise TMK m.176’ya tabidir. Dolayısıyla “süresiz ibaresi iptal edildi” gerekçesiyle açılacak bir kaldırma davasının, TMK m.176’daki bir sebebe dayanmadıkça başarı şansı zayıftır.

Görülmekte Olan Boşanma Davalarına Etkisi

30 Haziran 2027’den sonra kesinleşmemiş hiçbir dosyada süresiz nafakaya “süresiz olarak” ibaresine dayanılarak hükmedilemeyecek. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yerleşik içtihadına göre Anayasa’ya aykırılığı saptanan bir kuralla görülmekte olan davaları çözmek, Anayasa’nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesine aykırıdır.

Nafakanın Kaldırılması ve Azaltılması Davası (TMK m.176)

İptal kararı yürürlüğe girmeden de mevcut bir yoksulluk nafakası TMK m.176 uyarınca sona erdirilebilir veya azaltılabilir. Kanundaki sebepler ikiye ayrılır:

Nafaka Artırım Davası ve Nafakanın Endekslenmesi

Nafaka alacaklısı, tarafların mali durumu değiştiğinde veya hakkaniyet gerektirdiğinde nafakanın artırılmasını isteyebilir (TMK m.176/4). Artırım davası herhangi bir süreye bağlı değildir ve süresiz nafakanın iptali bu hakkı ortadan kaldırmaz.

Artırım miktarı belirlenirken tarafların güncel gelir ve giderleri, paranın alım gücündeki değişim ve TÜİK tarafından açıklanan fiyat endeksleri birlikte değerlendirilir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda hangi oranda artırılacağını da hükme bağlayabilir (TMK m.176/5).

Tedbir, İştirak ve Yardım Nafakası Bu Karardan Etkilenir mi?

Hayır. İptal kararı yalnızca boşanma sonrası yoksulluk nafakasının süresine ilişkindir; diğer nafaka türleri kendi hükümlerine tabidir.

Toplu Ödeme mi, İrat mı? Az Kullanılan Bir Seçenek

TMK m.176/1, yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine imkân tanır. Uygulamada neredeyse her zaman aylık irat tercih edilir; oysa toplu ödeme, süresizlik sorununa kanunda zaten var olan bir çözümdür.

TMK m.176/3’teki kendiliğinden kalkma ve kaldırma sebepleri yalnızca irat biçimindeki nafaka için öngörülmüştür. Toplu ödenen nafaka ise tek seferde ifa edildiğinden, taraflar arasındaki mali ilişkiyi kesin olarak sona erdirir.

Yeni Nafaka Düzenlemesi ve 13. Yargı Paketi: Nasıl Bir Model Bekleniyor?

30 Eylül 2026 itibarıyla TBMM’ye sunulmuş resmî bir kanun teklifi bulunmuyor. Adalet Bakanlığı kaynaklarına göre düzenlemenin 13. Yargı Paketi kapsamında TBMM gündemine getirilmesi planlanmaktadır. Basına yansıyan iki ana model şöyledir:

• Evlilik süresinin yarısı modeli: Evlilik tarihi ile dava tarihi arasındaki sürenin yarısı kadar nafaka ödenmesi (Her hâlde en az 5 yıl; çalışamayacak durumda veya ileri yaştakiler için özel süreler).
• Kademeli üst sınır modeli: 5 yıla kadar süren evliliklerde 5 yıl, daha uzun evliliklerde 15 yıl üst sınır belirlenmesi.

Süresiz Nafaka Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Anayasa Mahkemesinin E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararı, yoksulluk nafakasını kaldırmıyor; kategorik ve otomatik süresizliği sona erdiriyor. 30 Haziran 2027’ye kadar mevcut kural uygulanacak, bu süre içinde yasama organının ölçütlü ve öngörülebilir bir nafaka rejimi kurması bekleniyor.

Nafaka alacaklısı ya da borçlusu olarak derdest bir davanız varsa, süre tayininde belirleyici olacak vakıaların şimdiden delillendirilmesi önem taşır. Mevcut bir nafaka bakımından ise TMK m.176’daki kaldırma, azaltma ve artırma imkânları iptal kararından bağımsız olarak kullanılabilir.