Sigortanın Asgari Ücretten Gösterilmesi

SGK Priminin Asgari Ücretten Gösterilmesi (Düşük Bildirilmesi) Nedir?

SGK priminin asgari ücretten gösterilmesi, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlü olduğu Sigorta Primine Esas Kazanç (SPEK) tutarını, işçinin fiilen hak ettiği gerçek ücret seviyesi yerine yasal asgari ücret sınırından bildirmesidir.

İş hukukunda ücret, yalnızca işçinin eline geçen net tutardan ibaret değildir; sosyal güvenlik primleri, ikramiye, prim ve diğer yan hakların tamamı bordrolaştırmaya esas brüt kazancı oluşturur. Uygulamada işverenler, prim maliyetlerini düşürmek amacıyla yüksek maaş alan kıdemli veya uzman personelin sigorta matrahını asgari ücret seviyesine çekmektedir. Bu usulsüzlük, işçinin emeklilik aylığının düşmesine, geçici iş göremezlik ödeneklerinin (rapor parası) eksik ödenmesine, işsizlik maaşının ve kıdem tazminatı tavanının altında kalmasına doğrudan sebebiyet verir.

SGK Priminin Asgari Ücretten Yatırılması Haklı Fesih Sebebi midir?

Evet. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin II. fıkrasının (e) bendinde; ücretin ve eklerinin kanun veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi ya da ödenmemesi işçinin haklı nedenle derhal fesih sebebi olarak sayılmıştır.

Yargıtay'ın istikrar kazanmış içtihatlarına göre; SGK prim matrahının gerçek ücretin altında gösterilmesi ve primlerin asgari ücretten yatırılması, "ücretin eksik ödenmesi" ve "sosyal güvenlik hakkının ihlali" niteliğindedir. Bu durumda işçi:

• İhbar süresi beklemeksizin iş sözleşmesini derhal tek taraflı feshedebilir.
• İstifa etmiş sayılmaz; haklı nedene dayandığı için kıdem tazminatına hak kazanır.
• Gerekli şartları sağlıyorsa işsizlik maaşından yararlanabilir.

Sigortam Asgari Ücretten Yatıyor, Ne Yapmalıyım?

İşverenin sizi fiilen aldığınız ücretten daha düşük, örneğin asgari ücret üzerinden sigortalı göstermesi hukuka aykırı olabilir. Bu durum emeklilik maaşı, kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği gibi haklarınizi olumsuz etkileyebilir. Gerçek ücretinizi gösteren banka kayıtları, bordrolar ve yazışmaları saklayın. SGK’ya şikâyette bulunabilir, gerekirse iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Hak kaybı yaşamamak için süreci gecikmeden başlatmanız ve iş hukuku alanında uzman bir avukattan destek almanız önemlidir.

SGK Primi Asgari Ücretten Gösterilen İşçi Bunu Nasıl Düzelttirir?

Asgari ücretten bildirilen SGK prim matrahının geriye dönük olarak gerçek ücret seviyesine yükseltilmesi idari başvuru ve yargı yolları ile mümkündür.

Çalışan, prim kayıplarını telafi etmek ve sigorta kayıtlarını gerçek duruma uygun hale getirmek için şu hukuki mekanizmaları kullanabilir:

1. İdari Düzeltme Yolu: SGK ve ALO 170 / CİMER Başvurusu

İhbar ve Denetim Talebi: İşçi, Sosyal Güvenlik Kurumu’na veya ALO 170 Çalışma Hayatı İletişim Merkezine başvurarak prim esas kazancının asgari ücretten gösterildiğini bildirir.

Müfettiş İncelemesi: SGK denetmenleri işyerinde inceleme yapar. Sektörel emsal ücretler, işyerindeki emsal personel kayıtları ve sunulan belgeler doğrultusunda eksik bildirim tespit edilirse; SGK prim matrahını geriye dönük re'sen düzeltir ve fark primleri gecikme cezasıyla birlikte işverenden tahsil eder.

2. Yargı Yolu: Prim Matrahının Tespiti (Hizmet Tespit) Davası

İş Mahkemesinde Dava Açılması: İşçi, SGK kayıtlarındaki Prim Esas Kazancın (SPEK) tespiti amacıyla İş Mahkemesinde dava açabilir. Bu dava kamu düzenine ilişkin olduğundan SGK da davaya fer'i müdahil olarak katılır. Bu dava, hizmetin varlığının tartışmalı olduğu klasik hizmet tespit davalarından farklı olarak, sigortalılık ilişkisi zaten kayıtlı olduğundan, içtihatta hak düşürücü süreye tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Primlerin Düzeltilmesi: Mahkemece gerçek ücret tespit edildiğinde, karar SGK'ya bildirilir ve işçinin geçmiş döneme ait prim matrahları asgari ücretten çıkarılarak gerçek kazanç seviyesine güncellenir. Böylece emeklilik hesabı ve diğer sosyal haklar düzelmiş olur.

3. Tazminat Davasında Gerçek Ücretin Tespiti

Haklı fesih sonrası açılan kıdem tazminatı davasında, mahkeme öncelikle işçinin gerçek brüt ücretini tespit eder. Hesaplanan kıdem tazminatı, SGK'ya bildirilen asgari ücret üzerinden değil, ispatlanan gerçek brüt kazanç üzerinden hüküm altına alınır.

Fesih Bildirimi ve Noter İhtarnamesi Süreci

Fesih iradesinin noter ihtarnamesi ile gönderilmesi, sürecin resmileşmesi ve işverenin haksız "devamsızlık" iddiasında bulunmasını engellemek için zorunludur.

İşçi izlemesi gereken adımlar:

• Noter aracılığıyla çekilecek ihtarname ile iş sözleşmesinin İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca SGK primlerinin asgari ücretten gösterilmesi sebebiyle haklı nedenle feshedildiği bildirilir.
• İhtarnamede, gerçek ücret seviyesi ve prim matrahındaki eksiklikler açıkça belirtilerek kıdem tazminatı ile hak kazanılan diğer alacakların ödenmesi talep edilir.
• İhtarname işverene tebliğ edildiği andan itibaren iş akdi sona erer, işçi işi bırakabilir.

Hak Düşürücü Süre (6 İş Günü) Geçerli midir?

SGK priminin asgari ücretten bildirilmesi sürekli (temadi eden) bir ihlal niteliğinde olduğundan 6 iş günlük hak düşürücü süre uygulanmaz.

İş Kanunu m. 26'daki 6 iş günlük süre anlık fiiller içindir. Yargıtay kararlarına göre, prim esas kazancın her ay eksik ve asgari ücretten bildirilmesi her ay yenilenen bir hukuka aykırılıktır. Dolayısıyla durum devam ettiği sürece işçi dilediği zaman haklı fesih hakkını kullanabilir; geçmişte ses çıkarmamış olması hakkından vazgeçtiği anlamına gelmez.

Prim Matrahının Düşük Gösterildiği Davada Nasıl İspat Edilir?

SGK primine esas kazancın asgari ücretten gösterildiği; emsal ücret araştırması, mesleki unvan, tanık beyanları ve kurumsal veriler ile ispat edilir.

• Emsal Ücret Araştırması: Mahkemece ilgili meslek odalarına (TMMOB, Baro, Tabip Odası vb.) veya sendikalara müzekkere yazılarak, işçinin unvanı, kıdemi ve yaptığı işe göre alabileceği emsal brüt ücret sorulur.
• Tanık Beyanları: Aynı işyerinde çalışan veya benzer pozisyondaki çalışma arkadaşlarının ifadeleri değerlendirilir.
• Dijital ve Kurumsal Deliller: İşyeri içi e-posta yazışmaları, unvan/yetki belgeleri, yapılan nitelikli işin boyutu delil olarak sunulur.

Sık Çalışan Sorular (SSS)

1. Gerçek maaşı yüksek olduğu halde SGK primi asgari ücretten yatırılan işçi haklı nedenle istifa edebilir mi?

Evet. SGK primine esas kazancın (SPEK) gerçek ücret yerine asgari ücretten bildirilmesi İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı fesih sebebidir. İşçi derhal fesih yaparak kıdem tazminatına hak kazanır.

2. SGK primi asgari ücretten gösterilen işçi bunu geriye dönük nasıl düzelttirebilir?

İşçi, SGK/ALO 170 hattına başvurarak denetim talep edebilir veya İş Mahkemesinde açacağı Prim Matrahının Tespiti davası ile eksik bildirilen prim kazançlarını gerçek maaş seviyesine geriye dönük olarak düzelttirebilir.

3. SGK priminin asgari ücretten bildirildiği davada nasıl ispatlanır?

Meslek odalarından alınacak emsal ücret yazıları, mesleki unvan, kıdem, emsal çalışan beyanları, şahsi banka transferleri ve kurum içi yazışmalar ile gerçek kazanç ve prim eksikliği ispatlanır.

4. Primi asgari ücretten yatırılan işçi 6 iş günü içinde mi fesih yapmalıdır?

Hayır. Prim esas kazancının eksik ve düşük bildirilmesi süreklilik arz eden (temadi eden) bir ihlal olduğundan 6 iş günlük hak düşürücü süre uygulanmaz; durum devam ettiği sürece fesih yapılabilir.

5. SGK primi asgari ücretten gösterilen çalışan kıdem tazminatını gerçek maaşı üzerinden alabilir mi?

Evet. Dava veya arabuluculuk sürecinde gerçek ücret ispatlandığında, kıdem tazminatı SGK'ya bildirilen asgari ücret üzerinden değil, fiilen hak kazanılan gerçek brüt ücret üzerinden hesaplanır.

Sonuç

Gerçek ücreti yüksek olmasına rağmen SGK primi asgari ücretten yatırılan işçinin hakları kanun ve yargı kararları ile güvence altına alınmıştır.

Prim esas kazancın eksik bildirilmesi, işçiye İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı fesih yapma ve kıdem tazminatını gerçek brüt ücret üzerinden alma imkânı verir. Çalışan, noter ihtarnamesi ile sözleşmeyi feshederek tazminat sürecini başlatabileceği gibi; SGK başvurusu ve İş Mahkemesinde açacağı dava ile geçmişe dönük prim matrahlarını gerçek kazanç seviyesine düzelttirebilir. Hak kaybı yaşanmaması adına sürecin hukuki zeminde doğru delillerle kurgulanması büyük önem taşımaktadır.

SGK priminin asgari ücretten gösterilmesi ve buna bağlı haklı fesih ile prim matrahı düzeltme süreçleri konusunda Arıkan Avukatlık Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.